Wat is een actuaris?

Wat is een actuaris?    
Het kortste antwoord op de vraag wat een actuaris is, is verzekeringswiskundige. Daarbij hebben de meeste mensen wel een beeld, maar weten ze nog steeds niet wat het betekent.
           
De Van Dale geeft een iets uitgebreider antwoord:

ac•tu•a•ris (de ~ (m.), ~sen)
1 wiskundig adviseur bij een verzekeringsmaatschappij => verzekeringswiskundige          

“De actuaris is een breed opgeleide, op universitair niveau opererende, professional die op
meerdere werkterreinen deskundig is: wetenschappelijke kennis van de modelmatige
weergave van risico’s, kennis op het gebied van wiskunde, statistiek, econometrie en
traditionele actuariële wiskunde, kennis van economie, financieringen, recht, beleggingen,
controleleer en informatica, vaardigheden in mondeling en schriftelijk communiceren, leiding
geven, ethiek.
 
Kerntaak van de actuaris is het schatten van risico’s van verzekeren en pensioenen, de
rapportage daarover en de beoordeling van producten en pensioenregelingen. Actuarissen
schatten de kans dat risico’s zich voordoen en stellen grenzen aan de financiële consequenties die deze risico’s met zich brengen. Belangrijkste techniek daarbij is het systematisch in de toekomst kijken, schattingen doen, en die voorspellingen vertalen in financiële consequenties. Een actuaris is dus in essentie een creatieve probleemoplosser die zich, op basis van het verleden, met de toekomst bezig houdt.”
 

Historische achtergrond
Het latijnse ‘actuarius’ 
Actuaris’ stamt van het latijnse woord ‘actuarius’ dat meestal wordt vertaald als schrijver, secretaris of overheidsklerk en ook wel als gerechtsschrijver of griffier. Er zijn papyrus documenten van 500 jaar AD waarin al het woord actuarius voorkomt. In het Kerkrecht is een actuarius, nog steeds, een soort secretaris.
           
Ammianus, Romeinse geschiedschrijver, die de geschiedenis van het Romeinse rijk van 96 tot 378 beschrijft, geeft de actuarius in zijn werk ook een rol: “Uit vrees voor rebellie marcheert Jovianus in geforceerde marsen door Syrië, Cilicië, Cappadocië en Galatië. In Ancyra benoemt hij zichzelf en zijn minderjarige zoon tot consuls, maar sterft kort daarop onverwachts in Dadastana:
 
…. “Alsof alles in pais en vree was, had hij [Jovianus] toen echter iets gedaan wat belachelijk was en misplaatst, want de situatie was nog instabiel: namelijk had hij de rekeningen van de actuarius gecontroleerd! Zich wel bewust van zijn bedriegerijen en diefstallen, was die naar een militaire afdeling gevlucht, waar hij de leugen opdiste dat Julianus nog leefde, maar dat de een of andere onbetekenende figuur een greep naar de macht had gedaan.”

 Verzekeren
Verzekeringen zijn al heel oud. Al in de tijd van de Romeinen bestonden er lijfrentes, hypotheken, risicoverzekeringen voor de scheepvaart, verenigingen die zorgen voor inkomensgaranties of bijdragen aan begrafeniskosten. In de Romeinse tijd kenden ze zelfs al een sterftetafel. In de middeleeuwen was het in Engeland mogelijk om tegen een eenmalige vaste prijs in een klooster levenslang kost en inwoning te krijgen.
 
Verzekeren was controversieel
In 1569 verbiedt de hertog van Alva elke vorm van verzekering omdat ze aanleiding geven tot misbruiken. De levensverzekering wordt verboden omdat ze "het algemeen welzijn in gevaar brengt ".
 
In 1711 worden in Engeland verzekeringen op geboorten, dopen en huwelijken verboden. De Bubbie Companies worden afgeschaft in 1720 door de Bubbie Act. Het zijn kleurrijke en als zeepbellen groeiende verenigingen, vandaar ook hun kwetsbaarheid. De Gambling Act verbiedt in 1774 verzekeringen met een speculatief karakter.

 De eerste echte actuaris
Degene die de titel van actuaris zoals wij die kennen voor het eerst inhoud heeft gegeven is William Morgan (1750 – 1833). Na een minder gelukte carriere als huisarts kwam hij in 1774 dienst bij “Society for Equitable Assurances on Lives and Survivorship”, waar bijna 60 jaar gewerkt heeft. Hijzelf heeft over zijn functie gezegd:
           
"it is not easy to account for this affected appellation, nor for the practice which has lately prevailed of appropriating it exclusively to the secretaries of life assurance societies, with the exception of the new office of Actuary to the sinking fund and national debt; which, however, from its peculiar duties may possibly require a peculiar denomination."

In 1898 wordt de eerste Nederlandse actuaris benoemd bij de Algemeene als opvolger van een wiskundig adviseur, tot dan toe de gebruikelijke titel “… omdat wij wilden te kennen geven dat wij de kennis van de Wiskunde alleen, niet voldoende achten. …. Het moge nu nog vreemd klinken, maar men gewent zich spoedig aal zulke woorden: de woorden notaris, commissaris, secretaris, titularis, functionaris enz. vindt niemand meer vreemd en ze worden door iedereen gebruikt en begrepen.”

Ontstaan actuariële wetenschap
De actuariële wetenschap zoals wij die kennen is nog jong, de ontwikkeling van het vakgebied in de afgelopen eeuwen kan globaal in een viertal fasen worden ingedeeld:
 
1.       Wetenschappelijke grondlegging van de actuariële wetenschap
 
In de zeventiende eeuw ontstond de behoefte om de persoonlijke financiële risico’s een wetenschappelijke basis te geven: samengestelde interest, de waarde van een lijfrente gerelateerd aan leeftijdsafhankelijke sterftekansen en gecombineerd met interest, statistisch onderzoek naar levensverwachtingen en sterftekansen, uitgebreide sterftetafels zelfs gespecificeerd naar ziekten.
 
2.       Actuariële toepassing op levensverzekeringen
 
De eerste levensverzekeringsmaatschappij die werkt op wetenschappelijke basis ontstaat in de achttiende eeuw. Zij werken op basis van premietabellen voor een verzekerd kapitaal waarbij de premie afhankelijk is van de verzekerde op het moment van sluiten van het contract, in onze ogen nog hele simpele berekeningen. In de tweede helft van de achttiende eeuw komen landelijke actuariële organisaties die zowel het belang van de actuariële beoefenaars behartigen als richtlijnen voor de actuariële beroepsbeoefening opstellen. In Nederland werd in het jaar 1888 de eerste actuariële vereniging opgericht, tegenwoordig bekend onder de naam “Actuarieel Genootschap”.
 
3.       Verbreding van het actuariële vakgebied naar schadeverzekeringen
 
Halverwege de twintigste eeuw ontstaat er de vraag naar een meer wetenschappelijke onderbouwing van schadeverzekeringen, ingegeven door grote verliezen in met name de autobranche. Het bekende bonus-malus systeem is een groot succes.
 
4.       Verdere verbreding naar (integraal)risicomanagement
 
Tot nu toe richt de actuaris zich voornamelijk op verzekeringsrisico’s. Er is een hele wetenschap ontwikkeld om met behulp van sterftekansen, kansen op voorvallen en rentes de premies en voorzieningen te bepalen en daarmee de bijbehorende financiële risico’s. Andere risico’s van verzekeraars worden echter relatief steeds groter (juist ook vanwege de meer accurate berekeningen van de actuaris). Binnen het Actuarieel Genootschap beraden actuarissen zich op de toekomst van het vakgebied.
 
Het huidige werkterrein van de actuaris            
Actuarissen vindt je voornamelijk in de financiële dienstverlening, de meesten werken bij verzekeringsmaatschappijen, pensioenfondsen, adviesbureaus of bij toezichthoudende instellingen zoals De Nederlandse Bank. Ze houden zich vooral bezig met levensverzekeringen, schadeverzekeringen, zorgverzekeringen en pensioenen. Door de huidige ontwikkelingen van het vakgebied houden ze zich ook steeds meer bezig met risicomanagement bij bedrijven.
           
Het Actuarieel Genootschap, de beroepsvereniging voor actuarissen, benoemt vijf vakinhoudelijke kerntaken in het beroepsprofiel:
 
1.       Waarderen
 
Dit wordt vooral gedaan voor de boekhouding: verslaglegging, jaarrekeningen, bepalingen van reserves en winstgevendheidanalyses.
 
2.       Vaststellen en toewijzen van kapitaal
 
Bij financiële instellingen zoals verzekeringsmaatschappijen en pensioenfondsen is het niet alleen de accountant die de jaarcijfers moet controleren en een verklaring daarover afgeven, ook de actuaris moet dat doen over een deel van de jaarcijfers. De actuaris geeft in dat kader een oordeel over de solvabiliteit (garantie dat het bedrijf nog kan betalen) van het bedrijf.
 
3.       Risicomanagement
 
“De actuaris signaleert, kwantificeert en analyseert de verschillende risico’s in de onderneming. Hij rapporteert over risico en winstgevendheid van bedrijfsonderdelen en bedrijfsactiviteiten, en adviseert over benodigde acties om te komen tot het gewenste risicoprofiel van de onderneming. Vervolgens volgt hij de realisaties, signaleert afwijkingen van het vastgestelde risicoprofiel van de onderneming en adviseert over maatregelen.”
 
4.       Productontwikkeling en –beheer
 
“De actuaris ontwikkelt en bewaakt financiële producten, waaronder spaar-, beleggings-, verzekerings-, en pensioenproducten. Hij adviseert over productspecificaties, tariefstelling, risicoprofiel, kapitaalsbeslag en winstgevendheid en is betrokken bij productinnovaties.”
 
5.       Accounting en control
 
“De actuaris stelt in de context van de jaarrekening en de daarbij geldende waarderingsregels, de technische voorzieningen vast. Hij heeft daardoor goed zicht op de ontwikkeling van de financiële positie van de instelling waardoor hij deskundige adviezen kan geven aan bestuur en accountant.”
   
De toekomst van de actuaris  
Het beroep van actuaris is volop in beweging, het vakgebied verandert. Het Actuarieel Genootschap concludeert zelf:
 
“…. het actuariaat staat aan de vooravond van ingrijpende veranderingen. De rol van de actuaris is onder invloed van verder gaande informatisering, globalisering en regelgeving sterk aan het veranderen. De actuaris is niet meer per definitie de toonaangevende professional binnen het verzekeringswezen en de pensioenwereld. Ook de grenzen tussen de diverse financiële dienstverleners vervagen. Dat vereist heroriëntatie op het vakgebied en het claimen van de noodzakelijke erkenning die nodig is om als professional op dat vakgebied te opereren.”
 
In het strategisch plan van het AG van 2007 ziet het AG dat integraal risicomanagement van financiële instellingen het werkterrein is van actuarissen:
           
Managing financial risks
De actuaris AG is: “de professional die inzicht biedt in verschillende (financiële) risico's door het leveren van gespecialiseerde, onafhankelijke adviezen en oordelen. De actuaris geeft adequate oplossingsrichtingen en oplossingen voor financiële en maatschappelijke vraagstukken op lange termijn, voornamelijk gericht op solidariteitsstelsels zoals pensioenen en verzekeringen. Hiermee worden risico's efficiënt beheerst en gefinancierd."
 
Actuarieel Genootschap          
Volgens het Actuarieel genootschap (AG) zelf is het AG “de Nederlandse beroepsvereniging van actuarissen, waarvan vrijwel alle actuarissen lid zijn. Het AG dat in 1988 haar honderdjarig bestaan vierde, heeft zich ontwikkeld tot een platform waar actuarissen met elkaar en met de maatschappij communiceren.”
 
In de statuten wordt het doel van het AG als volgt geformuleerd:

1. de profilering van de leden als deskundigen op het terrein van actuariële en financiële risico’s;
2. het bevorderen van een hoogwaardige uitoefening van het actuariaat en al hetgeen hiermee verband houdt of daartoe bevorderlijk is;
3. het behartigen van de belangen van de leden en het verlenen van diensten aan die leden, zulks in de ruimste zin.”

1. actuarieel rekenaar (1,5 jaar): elementaire actuariële berekeningen op het gebied van levens- en pensioenverzekeringen.
2.  actuarieel analist (3,5 jaar): actuariële technieken, de rol van het verzekeringsbedrijf, recht, economie, krijg je uitgebreide praktijkkennis; hiermee kun je een actuariële functie zelfstandig inhoud geven.
3. actuaris AG (3,5 jaar): verdere verdieping, houdingsaspecten, praktijkervaring en persoonlijke vaardigheden en een specialisatie: levensverzekeringen, schadeverzekeringen, pensioenen & sociale verzekeringen of financieel beheer.

Meer informatie            
Hieronder volgt een overzicht van websites en artikelen waar aanvullende informatie over de actuaris en zijn vakgebied geraadpleegd kan worden:
           
www.ag-ai.nl, de website van het Actuarieel Genootschap en het Actuarieel Instituut
 
http://studeren.uva.nl/actuariaat, de website van de Universiteit van Amsterdam
 
www.actuarialjokes.com, voor der grappen over actuarissen en grappen van actuarissen
           
Kansrijk Perspectief, 1888 – 1988, Honderd jaar Actuariële Vereniging in Nederland
B.J.J. Alting von Geusau e.a.
ISBN 90-90025-X
 
http://nl.wikipedia.org/wiki/Actuaris, wiki over actuaris